Σας έχει τύχει ποτέ να βιαστείτε να προλάβετε το τρένο, να κοιτάξετε ψηλά και να ξεχάσετε τι ώρα είναι; Έχετε αναρωτηθεί γιατί ένα κτίριο που προορίζεται για ανθρώπους που βιάζονται μπορεί να μοιάζει με παλάτι, καθεδρικό ναό ή γλυπτό;
Οι περισσότεροι επιβάτες περνούν από έναν σταθμό χωρίς να παρατηρούν την κατασκευή γύρω τους. Η πινακίδα αναχωρήσεων, ο αριθμός της πλατφόρμας και το πλήθος έχουν προτεραιότητα. Ωστόσο, οι σιδηροδρομικοί σταθμοί είναι από τα πιο φιλόδοξα δημόσια κτίρια που έχουν σχεδιαστεί ποτέ. Όταν οι επιβατικοί σιδηρόδρομοι εξαπλώθηκαν τη δεκαετία του 1830 και του 1840, οι πρώτοι σταθμοί ήταν συχνά απλά υπόστεγα. Μέχρι το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, οι σιδηροδρομικές εταιρείες χρησιμοποιούσαν τους σταθμούς για να δείξουν πλούτο και αυτοπεποίθηση. Ο κύριος σταθμός μιας πόλης ήταν το πρώτο πράγμα που έβλεπε ένας επισκέπτης, επομένως έπρεπε να κάνει εντύπωση.
 |
| Ανανεωμένο Μιλάνο Σέντραλ © Πάρκο |
Η μηχανική διαμόρφωσε αυτή την εντύπωση. Ο σφυρήλατος σίδηρος, ο χάλυβας και το γυαλί κατέστησαν δυνατή την κάλυψη πολλών γραμμών με μία μόνο στέγη, η οποία παρήγαγε ψηλές, φωτεινές αίθουσες χωρίς εσωτερικά στηρίγματα. Τα πέτρινα κτίρια στην κορυφή των γραμμών έδωσαν στους σταθμούς αστικό βάρος, με θόλους, πύργους ρολογιών και γλυπτά. Τον 20ό αιώνα, οι σιδηροδρομικοί σταθμοί υιοθέτησαν λεπτομέρειες Beaux-Arts και Art Deco . Αργότερα, οι σιδηρόδρομοι υψηλής ταχύτητας δημιούργησαν ζήτηση για νέες δομικές μορφές.
Ένας σταθμός πρέπει επίσης να λειτουργεί. Πρέπει να μετακινεί χιλιάδες ανθρώπους, να συνδέει τρένα με λεωφορεία και γραμμές του μετρό και να παραμένει σε χρήση για δεκαετίες. Οι σταθμοί σε αυτήν τη λίστα κάνουν και τα δύο. Ο καθένας συνδυάζει μια ξεχωριστή αρχιτεκτονική ιδέα με μια λειτουργική λειτουργία μεταφοράς. Εδώ είναι 15 από τους ομορφότερους σιδηροδρομικούς σταθμούς στον κόσμο.
1. Διεθνής Σιδηροδρομικός Σταθμός Σεντ Πάνκρας, Λονδίνο, Ηνωμένο Βασίλειο
 |
| Ρομπ Χακίμιαν |
Το πιο σημαντικό χαρακτηριστικό του St. Pancras είναι αυτό που βρίσκεται κάτω από τις πλατφόρμες. Όταν άνοιξε ο σταθμός το 1868, ο μηχανικός William Henry Barlow, σε συνεργασία με τον Rowland Mason Ordish, έδεσε τις νευρώσεις της σιδερένιας και γυάλινης οροφής στο επίπεδο της πλατφόρμας. Αυτό εξάλειψε την ανάγκη για βαριά θεμέλια μέσα στο υπόστεγο και άφησε ένα μόνο άνοιγμα πλάτους περίπου 74 μέτρων και ύψους 30 μέτρων, τον μεγαλύτερο κλειστό χώρο στον κόσμο εκείνη την εποχή. Οι πλατφόρμες ανυψώνονται σε περίπου 850 χυτοσιδηρές κολώνες, τοποθετημένες σε απόσταση που να ταιριάζουν στα βαρέλια μπύρας Burton που αποθήκευε από κάτω ο σιδηρόδρομος Midland.
Μπροστά από το υπόστεγο βρίσκεται το Midland Grand Hotel του George Gilbert Scott, ένα πολύχρωμο κτίριο γοτθικού ρυθμού από κόκκινα τούβλα της δεκαετίας του 1870. Έκλεισε το 1935 και αργότερα χρησίμευσε ως γραφεία. Ο σταθμός και το ξενοδοχείο είναι και τα δύο διατηρητέα μνημεία Κατηγορίας Ι. Όταν το St. Pancras έγινε ο τερματικός σταθμός του Eurostar το 2007, το υπόγειο άνοιξε ως αίθουσα συνεδριάσεων στο ισόγειο και το ξενοδοχείο άνοιξε ξανά το 2011. Δύο αγάλματα στέκονται στον επάνω όροφο: το χάλκινο έργο του Paul Day " The Meeting Place" και η φιγούρα του ποιητή John Betjeman που κοιτάζει προς την οροφή του Barlow, έργο του Martin Jennings.
2. Σταθμός Atocha, Μαδρίτη, Ισπανία
 |
| Χουάν Λόις/Flickr |
Η Atocha αποτελείται από τρεις σταθμούς σε έναν, γεγονός που την καθιστά χρήσιμη για μελέτη. Ο πρώτος τερματικός σταθμός άνοιξε το 1851 ως πύλη της Μαδρίτης προς τη γραμμή Aranjuez και πήρε το όνομά του από την κοντινή Βασιλική της Παναγίας της Atocha. Μετά από μια πυρκαγιά τη δεκαετία του 1860, η αίθουσα από σίδερο και γυαλί που σώζεται σήμερα ολοκληρώθηκε το 1892 με σχέδια του Alberto de Palacio Elissagne, συνεργάτη του Gustave Eiffel, με τον μηχανικό Henri Saint-James να αποδίδεται στο θόλο. Ο κυρίως ναός έχει μήκος περίπου 150 μέτρα, πλάτος περίπου 48 μέτρα και ύψος 27 μέτρα, και οι τοίχοι του φέρουν λεπτομερή διακοσμητικά από τερακότα.
Τη δεκαετία του 1980, ο σιδηροδρομικός σταθμός υψηλής ταχύτητας της Ισπανίας χρειαζόταν νέες πλατφόρμες. Ο αρχιτέκτονας Ραφαέλ Μονέο, ο οποίος αργότερα κέρδισε το βραβείο Πρίτζκερ, πρόσθεσε έναν σύγχρονο τερματικό σταθμό και έναν σταθμό προαστιακών πίσω από την παλιά αίθουσα μεταξύ 1985 και 1992. Αντί να κατεδαφίσει το υπόστεγο, το μετέτρεψε σε αίθουσα εκδηλώσεων και το γέμισε με έναν τροπικό κήπο περίπου 4.000 τετραγωνικών μέτρων. Περισσότερα από 7.000 φυτά από 260 είδη αναπτύσσονται εκεί σε ελεγχόμενο κλίμα. Το έργο αποτελεί ισχυρό παράδειγμα προσαρμοστικής επαναχρησιμοποίησης στην σιδηροδρομική κληρονομιά.
3. Arnhem Centraal, Arnhem, Ολλανδία
 |
| Ρόναλντ Τίλεμαν |
Ο τερματικός σταθμός του Άρνεμ χρειάστηκε περίπου 20 χρόνια για να ολοκληρωθεί από το γενικό σχέδιο μέχρι το άνοιγμα. Οι σιδηρόδρομοι έφτασαν στην πόλη το 1845 και, μετά από έναν μεταπολεμικό σταθμό της δεκαετίας του 1950, το UNStudio άρχισε να σχεδιάζει μια αντικατάσταση στα μέσα της δεκαετίας του 1990. Η κατασκευή του ίδιου του τερματικού σταθμού ξεκίνησε γύρω στο 2010 και άνοιξε το 2015. Ο αρχιτέκτονας Μπεν βαν Μπέρκελ ηγήθηκε του σχεδιασμού με την Arup και το αποτέλεσμα είναι μια σπειροειδής οροφή που δίνει ανοίγματα χωρίς κολώνες έως και 60 μέτρα (περίπου 197 πόδια) στην αίθουσα μετεπιβίβασης. Η αίθουσα σχηματίζει σπειροειδή γύρω από μια λεπτή κεντρική κολόνα. Ο Βαν Μπέρκελ έχει πει ότι προτιμά τις καμπύλες επειδή οι άνθρωποι μπορούν να κοιτάξουν πίσω και να δουν από πού προήλθαν και η διάταξη καθοδηγεί τους επιβάτες με ελάχιστη σήμανση.
Η μορφή παραπέμπει στο μπουκάλι Klein, μια επιφάνεια χωρίς σαφή όρια μεταξύ εσωτερικού και εξωτερικού χώρου, έτσι ώστε το αστικό τοπίο να μεταφέρεται στο εσωτερικό. Η κατασκευή σχεδιάστηκε αρχικά από σκυρόδεμα. Αντικαταστάθηκε από ελαφρύτερο χάλυβα, κατασκευασμένο με τεχνικές ναυπήγησης σκαφών σε κλίμακα που δεν είχε επιχειρηθεί πριν. Ο τερματικός σταθμός των 21.750 τετραγωνικών μέτρων συνδυάζει τρένα, λεωφορεία, χώρο στάθμευσης, καταστήματα λιανικής και συνεδριακό κέντρο. Κέρδισε το Ολλανδικό Εθνικό Βραβείο Χάλυβα.
4. Antwerpen-Centraal, Αμβέρσα, Βέλγιο
 |
Wikimedia Commons |
Το Antwerpen-Centraal συνδυάζει ένα πέτρινο μνημείο με ένα σιδερένιο υπόστεγο, και κάθε μισό είχε διαφορετικό σχεδιαστή. Ο σταθμός άνοιξε το 1905, αντικαθιστώντας παλαιότερες ξύλινες και σιδερένιες κατασκευές που είχαν χτιστεί έξω από τις οχυρώσεις της πόλης και έπρεπε να είναι εύκολες στην αποσυναρμολόγηση. Ο Louis Delacenserie, αρχιτέκτονας από την Μπριζ, σχεδίασε το πέτρινο κτίριο σε ένα εκλεκτικό μείγμα νεομπαρόκ και νεοαναγεννησιακού στυλ. Ο θόλος του, ύψους 75 μέτρων (246 ποδιών), και διαμέτρου περίπου 43 μέτρων, ήταν εμπνευσμένος από το Πάνθεον της Ρώμης και τον σιδηροδρομικό σταθμό της Λουκέρνης, ο οποίος κάηκε το 1971. Οκτώ μικρότεροι πύργοι κάποτε τον πλαισίωναν. Έξι κατεδαφίστηκαν τη δεκαετία του 1950 και ξαναχτίστηκαν το 2009.
Στο εσωτερικό, περισσότερα από 20 είδη μαρμάρου και πέτρας κοσμούν την αίθουσα και την μνημειώδη σκάλα. Ο μηχανικός Clement Van Bogaert σχεδίασε το υπόστεγο από χάλυβα και γυαλί, μήκους περίπου 186 μέτρων, πλάτους 66 μέτρων και ύψους 43 μέτρων. Το ύψος επέτρεπε τη διαφυγή ατμού και καπνού από τις ατμομηχανές. Κατά τη διάρκεια των εργασιών μεταξύ 1998 και 2007 προστέθηκε μια σήραγγα βορρά-νότου κάτω από τον σταθμό, η οποία μετέτρεψε έναν αδιέξοδο τερματικό σταθμό σε έναν πολυεπίπεδο σταθμό. Η κατάταξη του Newsweek για το 2009 τον κατέταξε τέταρτο μεταξύ των σπουδαιότερων σταθμών στον κόσμο.
5. Σιδηροδρομικός Σταθμός São Bento, Πόρτο, Πορτογαλία
 |
| Wikimedia Commons |
Τα πλακάκια είναι το κύριο υλικό στο São Bento και ο τρόπος χρήσης τους αξίζει να μελετηθεί. Ο σταθμός άνοιξε το 1916 στη θέση του πρώην μοναστηριού São Bento de Avé-Maria στο ιστορικό κέντρο του Πόρτο, που τώρα αποτελεί Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO . Ο αρχιτέκτονας José Marques da Silva εκπαιδεύτηκε στο Παρίσι υπό τον Victor Laloux, ο οποίος σχεδίασε τον σταθμό Gare d'Orsay. Βασίστηκε σε γαλλικά σχέδια Beaux-Arts για ένα συμμετρικό, τριώροφο κτίριο από γρανίτη με κάτοψη σε σχήμα U που βλέπει στην Praça Almeida Garrett.
Η κατασκευή ξεκίνησε το 1904 και προχώρησε αργά για περισσότερο από μια δεκαετία. Στην είσοδο, ο ζωγράφος Jorge Colaço κάλυψε περίπου 550 τετραγωνικά μέτρα με περίπου 20.000 πλακίδια azulejo, διαστάσεων περίπου 15 επί 15 εκατοστά το καθένα, τοποθετημένα μεταξύ 1905 και 1916. Μπλε και λευκά πάνελ απεικονίζουν γεγονότα όπως η Μάχη του Arcos de Valdevez και η κατάκτηση της Θέουτα. Μικρότερα πολύχρωμα πάνελ δείχνουν την αγροτική ζωή σε όλες τις πορτογαλικές περιοχές, και μια άνω ζωφόρος εντοπίζει την ιστορία των μεταφορών. Γρανιτένια πλαίσια χωρίζουν τα πάνελ και τα συνδέουν με την αρχιτεκτονική, έτσι ώστε η τέχνη να λειτουργεί ως φινίρισμα τοίχου. Μια υπόγεια σύνδεση συνδέει τώρα τον σταθμό με το μετρό του Πόρτο.
6. Milano Centrale, Μιλάνο, Ιταλία'
 |
| Κλαούντιο Γκράσι |
Το Μιλάνο Σέντραλ σχεδιάστηκε δύο φορές. Ένας διαγωνισμός του 1906 παρουσίασε ένα νεοκλασικό σχέδιο του Αρρίγκο Καντόνι, αλλά κρίθηκε πολύ συμβατικό, και ένας δεύτερος διαγωνισμός το 1912 κέρδισε ο Ουλίσε Στακκίνι. Η κατασκευή διήρκεσε όλη τη δεκαετία του 1920 και ο σταθμός άνοιξε το 1931, αντικαθιστώντας το κτίριο του 1864. Ο Στακκίνι πήρε στοιχεία από τα Λουτρά του Καρακάλλα στη Ρώμη και από μεγάλους αμερικανικούς σταθμούς Beaux-Arts. Η μακρά κατασκευή συνέπεσε με την άνοδο του Μουσολίνι, γεγονός που ώθησε το τελικό σχέδιο προς μεγαλύτερη μνημειακότητα. Η πέτρινη πρόσοψη έχει πλάτος περίπου 200 μέτρα, με ομάδες γλυπτών, ανάγλυφα και φτερωτά άλογα.
Το στυλ συνδυάζει στοιχεία Liberty, Art Deco και κλασικά στοιχεία, και τα ανάγλυφα συνδυάζουν αετούς και μυθολογικές φιγούρες με μοντέρνα θέματα όπως αυτοκίνητα και πλοία. Πίσω από το κεντρικό κτίριο, ο μηχανικός Alberto Fava σχεδίασε πέντε υπόστεγα από χάλυβα και γυαλί που μεγαλώνουν προς το κέντρο. Το καθένα έχει μήκος περίπου 341 μέτρα και το μεγαλύτερο εκτείνεται σε περίπου 73 μέτρα. Οι επιβάτες μετακινούνται από μια στοά βαγονιών ανεβαίνοντας μεγάλες σκάλες και κινούμενα πεζοδρόμια προς τον προθάλαμο. Μια αποκατάσταση μεταξύ 2005 και 2012 αναβάθμισε τον σταθμό, ο οποίος διαθέτει 24 πλατφόρμες.
7. Liège-Guillemins, Λιέγη, Βέλγιο
 |
| Γιανίκ Βέγκνερ |
Το Λιέγη-Γκιλεμέν δεν έχει πρόσοψη με την παραδοσιακή έννοια. Στο σχέδιο του Καλατράβα, που ολοκληρώθηκε το 2009, η θολωτή οροφή είναι η πρόσοψη του κτιρίου, επομένως το εσωτερικό και το εξωτερικό ερμηνεύονται ως ένα. Ένας σταθμός υπάρχει στο χώρο από το 1842 και ο Καλατράβα κέρδισε μια διεθνή πρόσκληση υποβολής προτάσεων για την αντικατάσταση του κτιρίου των μέσων του αιώνα. Είχε ήδη παραδώσει τον σταθμό Oriente στη Λισαβόνα και μια αεροπορική-σιδηροδρομική σύνδεση στη Λυών. Η κατασκευή είναι κατασκευασμένη από χάλυβα, γυαλί και λευκό σκυρόδεμα, με μια αψίδα μήκους 200 μέτρων και ύψους 35 μέτρων. Το γυάλινο κέλυφος του επιτρέπει στο φως της ημέρας να φτάνει σε πέντε πλατφόρμες, η μεγαλύτερη περίπου 450 μέτρα, διατηρώντας παράλληλα τη θέα στην πόλη.
Κάτω από τις πλατφόρμες, μια Μεγάλη Πινακοθήκη από τσιμεντένιους θόλους που μοιάζουν με μοναστήρι φιλοξενεί εκδοτήρια εισιτηρίων, καταστήματα και καφετέριες. Ο Καλατράβα σχεδίασε επίσης τον σταθμό ως γέφυρα μεταξύ δύο τμημάτων της Λιέγης που οι γραμμές χώριζαν από καιρό. Στα βόρεια βρίσκεται μια πυκνοκατοικημένη γειτονιά του 19ου αιώνα. Στα νότια βρίσκεται η διαμορφωμένη πλαγιά του λόφου Cointe, όπου ο σταθμός εισέρχεται στην πλαγιά του λόφου με επίπεδα για στάθμευση και πρόσβαση πεζών. Περίπου 36.000 άνθρωποι τον χρησιμοποιούν καθημερινά και αποτελεί βασικό κόμβο στο δίκτυο υψηλής ταχύτητας του Βελγίου.
8. Estação do Oriente, Λισαβόνα, Πορτογαλία
 |
| GetYourGuide |
Το Estação do Oriente χτίστηκε για μια παγκόσμια έκθεση και σχεδιάστηκε για να διαρκέσει περισσότερο από αυτήν. Ο Σαντιάγο Καλατράβα ξεκίνησε τις εργασίες στις αρχές της δεκαετίας του 1990 και ο σταθμός άνοιξε το 1998 ως πύλη εισόδου στην Expo '98. Το σχέδιο μετέτρεψε μια παλιά υπερυψωμένη σιδηροδρομική αυλή σε έναν τετραώροφο κόμβο για τρένα, μετρό, λεωφορεία, χώρους στάθμευσης και καταστήματα. Η σιδηροδρομική γραμμή ανυψώνεται πάνω σε γλυπτικές καμάρες και πυλώνες από σκυρόδεμα, οι οποίες αφαιρούν το φράγμα που κάποτε σχημάτιζαν οι γραμμές μεταξύ της πόλης και της όχθης του ποταμού Τάγου και δημιουργούν μια δημόσια πλατεία από κάτω. Στην κορυφή, οι πλατφόρμες βρίσκονται κάτω από ένα ατσάλινο και γυάλινο στέγαστρο πλάτους περίπου 78 μέτρων.
Λευκές ατσάλινες κολώνες διακλαδίζονται σαν δέντρα, και το πλέγμα από νευρώσεις φιλτράρει το φως της ημέρας, προστατεύοντας παράλληλα τους επιβάτες από τις καιρικές συνθήκες. Οι σχολιαστές συχνά σημειώνουν την επιρροή της γοτθικής κατακόρυφης αρχιτεκτονικής και του φωτός, και ο νυχτερινός φωτισμός αναδεικνύει τις νευρώσεις και τους θόλους. Ο σταθμός άνοιξε δίπλα σε ένα μεγάλο εμπορικό κέντρο, το Centro Vasco da Gama, και βοήθησε στην ανακατασκευή της ανατολικής περιοχής που τώρα ονομάζεται Parque das Nações. Έλαβε το βραβείο Brunel για το σχεδιασμό σιδηροδρομικού σταθμού λίγο μετά τα εγκαίνια και παραμένει ένας από τους κύριους συγκοινωνιακούς κόμβους της Πορτογαλίας .
9. Τερματικός Σταθμός Grand Central, Νέα Υόρκη, Ηνωμένες Πολιτείες
 |
| Matteo Colombo/Getty Images |
Το Grand Central αποτελεί τόσο ένα πολεοδομικό όσο και ένα αρχιτεκτονικό επίτευγμα. Εγκαινιάστηκε το 1913 και σχεδιάστηκε από δύο ομάδες. Οι Reed και Stem χειρίστηκαν τον σχεδιασμό και την κυκλοφορία, ενώ οι Warren και Wetmore διαμόρφωσαν το εξωτερικό και το εσωτερικό σε στιλ Beaux-Arts. Τα ηλεκτρικά τρένα επέτρεψαν την τοποθέτηση των γραμμών κάτω από την πόλη, και μια οδογέφυρα μετέφερε την κυκλοφορία των οδών γύρω από το κτίριο, ιδέες που επηρέασαν τον αμερικανικό αστικό σχεδιασμό για δεκαετίες. Ράμπες διαχωρίζουν τις ροές πεζών μεταξύ των επιπέδων. Ο τερματικός σταθμός διαθέτει 44 πλατφόρμες και 67 γραμμές σε δύο υπόγεια επίπεδα, περισσότερες πλατφόρμες από οποιονδήποτε άλλο σταθμό στον κόσμο.
Η θολωτή οροφή του απεικονίζει τον ζωδιακό κύκλο με περίπου 2.500 αστέρια, σε ένα σχέδιο που αποδίδεται στον Γάλλο καλλιτέχνη Paul Helleu. Ο ουρανός είναι ζωγραφισμένος ως κατοπτρική εικόνα, σαν να φαίνεται έξω από την ουράνια σφαίρα, μια αντιστροφή που άλλα αποδίδουν στο λάθος και άλλα στην πρόθεση. Τα δάπεδα είναι από μάρμαρο Τενεσί με λεπτομέρειες από μάρμαρο Botticino. Η πρόσοψη της 42ης οδού φέρει το γλυπτό σύνολο ρωμαϊκών θεών του Jules Coutan πάνω από ένα μεγάλο γυάλινο ρολόι Tiffany. Ο τερματικός σταθμός παραλίγο να κατεδαφιστεί στις δεκαετίες του 1960 και του 1970. Ένας χαρακτηρισμός ορόσημου που επικυρώθηκε από το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ το 1978 τον προστάτευσε και μια αποκατάσταση που ολοκληρώθηκε το 1998 αναβίωσε την οροφή. Είναι ο τρίτος σταθμός στην τοποθεσία του.
10. Σταθμός Γιούνιον, Λος Άντζελες, Ηνωμένες Πολιτείες
 |
| Nigel Killeen/Getty Images |
Ο πατέρας και ο γιος Τζον και Ντόναλντ Πάρκινσον ηγήθηκαν του σχεδιασμού του σταθμού Union του Λος Άντζελες, ο οποίος άνοιξε το 1939 και συχνά αποκαλείται ο τελευταίος από τους μεγάλους σιδηροδρομικούς σταθμούς που κατασκευάστηκαν στις Ηνωμένες Πολιτείες. Σχεδίασαν επίσης το Δημαρχείο του Λος Άντζελες και αρχιτέκτονες, συμπεριλαμβανομένου του Γιαν βαν ντερ Λίντεν, εργάστηκαν στο έργο. Ο σταθμός συνδυάζει την Αναβίωση της Αποστολής, την Ισπανική Αποικιακή, την Μοντέρνα Στάθμευση και την Αρ Ντεκό, με μαυριτανικές λεπτομέρειες, ένα μείγμα που ταιριάζει στην περιοχή. Ενσωμάτωσε τις γραμμές Santa Fe, Southern Pacific και Union Pacific κάτω από μία στέγη και χτίστηκε σε γη που ήταν η Τσάιναταουν της πόλης.
Η κύρια αίθουσα αναμονής έχει ξύλινη οροφή με φατνώματα, μεγάλους πολυελαίους και μαρμάρινα δάπεδα, με ηλιοκαμένες καμάρες και μοτίβα με οκτάκτινα αστέρια. Περιφραγμένες αυλές κήπου πλαισιώνουν την αίθουσα, και το πρώην εστιατόριο Harvey House καταλαμβάνει τη νότια πτέρυγα. Το κτίριο περιλαμβάνεται στο Εθνικό Μητρώο Ιστορικών Τόπων από το 1980. Απέναντι από τις γραμμές, το Patsaouras Transit Plaza αντικατοπτρίζει τον παλαιότερο σταθμό με μεταμοντέρνο τρόπο . Η Metro ανήκει στον σταθμό από το 2011 και τώρα εξυπηρετεί τις Amtrak, Metrolink και Metro Rail.
11. Σιδηροδρομικός Σταθμός Keleti Βουδαπέστης, Ουγγαρία
 |
| Tamas Gabor/Getty Images |
Το Keleti σχεδιάστηκε για μια Ευρώπη που ανακάλυπτε ακόμα τον σιδηρόδρομο ως μια σύγχρονη μορφή τέχνης. Άνοιξε το 1884 μετά από μια καθυστερημένη κατασκευή που ξεκίνησε το 1881, και το όνομά του σημαίνει «ανατολικό», καθώς εξυπηρετούσε γραμμές προς την Τρανσυλβανία και τα Βαλκάνια. Ο αρχιμηχανικός Gyula Rochlitz σχεδίασε το εκλεκτικό κεντρικό κτίριο, βασιζόμενος σε επισκέψεις σε σταθμούς σε όλη την Ευρώπη, ιδιαίτερα στον Lehrter Bahnhof του Βερολίνου. Ο μηχανικός γεφυρών János Feketeházy ανέπτυξε το υπόστεγο τρένων με σιδερένιο σκελετό, ένα μηχανικό επίτευγμα για την εποχή: μια στέγη σε σχήμα αλυσοειδούς που εκτεινόταν περίπου 42 μέτρα και είχε μήκος σχεδόν 180 μέτρα.
Τα προβλήματα υπόγειων υδάτων κατά τη διάρκεια της κατασκευής ανάγκασαν τους κατασκευαστές να ενισχύσουν τα θεμέλια με περισσότερους από 3.000 πασσάλους από αγριόπευκο. Η πρόσοψη υψώνεται σε ύψος περίπου 43 μέτρων και φέρει ένα αλληγορικό σύμπλεγμα γλυπτών του Gyula Bezerédi, μαζί με αγάλματα των πρωτοπόρων των σιδηροδρόμων James Watt και George Stephenson που πλαισιώνουν την είσοδο.
Στο εσωτερικό, τοιχογραφίες του Mór Than και τοιχογραφίες του Károly Lotz διακοσμούν το λόμπι. Το Keleti δεν είχε επίσημη τελετή έναρξης. Το πρώτο του τρένο απλώς αναχώρησε για το Miskolc και το κτίριο εξυπηρετεί έκτοτε τη διεθνή και υπεραστική κυκλοφορία της Βουδαπέστης, με μεταπολεμικές επισκευές και μια υπόγεια διάβαση της δεκαετίας του 1960 που το συνδέει με το μετρό.
12. Σιδηροδρομικός Σταθμός Sirkeci, Κωνσταντινούπολη, Τουρκία
 |
| Ντομινίκ Μπερμπέιν/Getty Images |
Το Σιρκετζί χτίστηκε για να στεγάσει μια άφιξη, όχι απλώς να διεκπεραιώσει μια. Η κατασκευή ξεκίνησε το 1888 και ο σταθμός άνοιξε το 1890 ως ο ανατολικός τερματικός σταθμός του Orient Express, αντικαθιστώντας μια προσωρινή κατασκευή του 1873. Ο Σουλτάνος Αμπντούλ Χαμίτ Β' έδωσε στον Γερμανό αρχιτέκτονα Άουγκουστ Γιάχμουντ (γράφεται επίσης Γιάσμουντ) μια εξέχουσα τοποθεσία στον Κεράτιο Κόλπο και ο Γιάχμουντ, ο οποίος είχε σπουδάσει οθωμανική αρχιτεκτονική κατόπιν ανάθεσης από τη γερμανική κυβέρνηση, σχεδίασε το κτίριο σε ανατολικό στιλ που είχε ως στόχο να ανταποκριθεί στις προσδοκίες των Ευρωπαίων ταξιδιωτών για την Ανατολή.
Η πρόσοψη συνδυάζει ευρωπαϊκά στοιχεία, όπως τα ροζέτα, με λεπτομέρειες εμπνευσμένες από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, όπως παράθυρα σε σχήμα κόγχης και δίδυμους πύργους με ρολόι που εξακολουθούν να καθορίζουν τη σιλουέτα του κτιρίου.
Το εξωτερικό ήταν επενδυμένο με μάρμαρο, πέτρα και τούβλα, ενώ το εσωτερικό, περίπου 1.200 τετραγωνικών μέτρων, θεωρούνταν μοντέρνο για την εποχή του, με φωτισμό αερίου και χειμερινή θέρμανση. Ένα εστιατόριο του σταθμού, που αργότερα μετονομάστηκε σε Orient Express, έγινε χώρος συγκέντρωσης δημοσιογράφων και συγγραφέων στα μέσα του 20ού αιώνα. Το Sirkeci σταμάτησε να εξυπηρετεί διεθνή και κύρια τρένα στις αρχές της δεκαετίας του 2010, μετά το άνοιγμα της σήραγγας Marmaray, και το κτίριο στεγάζει τώρα το Μουσείο Σιδηροδρόμων της Κωνσταντινούπολης, παράλληλα με μια μειωμένη τοπική σιδηροδρομική υπηρεσία.
13. Σταθμός King's Cross, Λονδίνο, Ηνωμένο Βασίλειο
 |
| Getty Images |
Το King's Cross χτίστηκε ως απάντηση στο St. Pancras, τον πιο περίτεχνο γείτονά του, που βρίσκεται μερικές εκατοντάδες μέτρα μακριά. Άνοιξε το 1852 ως ο τερματικός σταθμός του Λονδίνου του Great Northern Railway, και ο αρχιτέκτονας Lewis Cubitt του έδωσε μια απλή πρόσοψη από κίτρινο τούβλο με δύο μεγάλα τοξωτά παράθυρα που εκφράζουν άμεσα τα δύο υπόστεγα τρένων πίσω τους, ένα για τις αφίξεις και ένα για τις αναχωρήσεις. Ένας ιταλικός πύργος ρολογιού ύψους 112 ποδιών βρίσκεται στο κέντρο της πρόσοψης. Κάθε υπόστεγο εκτείνεται σε περίπου 100 πόδια, ανάλογα με την πηγή. Οι νευρώσεις της οροφής ήταν αρχικά από ξυλεία και αργότερα αντικαταστάθηκαν από χάλυβα.
Κριτικοί όπως ο Nikolaus Pevsner επαίνεσαν τον σταθμό για την έλλειψη διακοσμητικών στοιχείων, αποκαλώντας τις δύο καμάρες την ειλικρινή, λειτουργική έκφραση της κατασκευής. Το κτίριο έχει αναστηλωθεί αρκετές φορές, πιο πρόσφατα μεταξύ 2007 και 2012, όταν προστέθηκε ένας ημικυκλικός δυτικός διάδρομος σχεδιασμένος από τον John McAslan and Partners. Αυτός ο διάδρομος εκτείνεται σε περίπου 7.500 τετραγωνικά μέτρα με στέγη σε σχήμα πλέγματος που στηρίζεται σε μια κεντρική χοάνη και 16 δομικούς κίονες σε σχήμα δέντρου.
14. Σταθμός William H. Gray III 30th Street, Φιλαδέλφεια, Ηνωμένες Πολιτείες
 |
| Μπομπ Κριστ/Getty Images |
Ο σταθμός της Τριακτής Οδού είναι η απάντηση της Φιλαδέλφειας στο Grand Central, που χτίστηκε όταν οι σιδηρόδρομοι εξακολουθούσαν να ανταγωνίζονται στην μνημειώδη αρχιτεκτονική. Η εταιρεία του Σικάγο Graham, Anderson, Probst and White τον σχεδίασε για τον Σιδηρόδρομο της Πενσυλβάνια, με την κατασκευή να διαρκεί από το 1927 έως το 1933 σε φάσεις. Το άνω επίπεδο των προαστιακών άνοιξε το 1930 και ο πλήρης σταθμός άνοιξε το 1933. Το οκταώροφο κτίριο με ατσάλινο σκελετό είναι επενδυμένο με ασβεστόλιθο της Αλαμπάμα σε νεοκλασικό στιλ με εσωτερικές λεπτομέρειες Art Deco. Στοές στην ανατολική και δυτική πρόσοψη φέρουν δέκα κορινθιακούς κίονες ύψους 23 μέτρων η καθεμία.
Στο εσωτερικό, ο κύριος χώρος εκτείνεται σε διαστάσεις περίπου 290 επί 135 πόδια, με μια φατνωματική οροφή περίπου 95 πόδια από πάνω, βαμμένη σε κόκκινο, χρυσό και κρεμ, πάνω από ένα μαρμάρινο δάπεδο του Τενεσί. Το χάλκινο Μνημείο του Β' Παγκοσμίου Πολέμου του Σιδηροδρόμου της Πενσυλβάνια, γνωστό ως Άγγελος της Ανάστασης, βρίσκεται στο ένα άκρο του χώρου. Ο σταθμός προστέθηκε στο Εθνικό Μητρώο Ιστορικών Τόπων το 1978 και ανακαινίστηκε μεταξύ 1988 και 1991. Είναι ο τρίτος πιο πολυσύχναστος σταθμός της Amtrak, μετά τον σταθμό Penn της Νέας Υόρκης και τον σταθμό Union της Ουάσινγκτον, και ένα πρόσφατο γενικό σχέδιο της SOM οδήγησε σε περαιτέρω ανακαίνιση.
15. Σιδηροδρομικός Σταθμός Wemyss Bay, Σκωτία, Ηνωμένο Βασίλειο
 |
| Colin/Wikimedia Commons |
Ο κόλπος Γουέμις σχεδιάστηκε γύρω από μια ενιαία, συνεχή κίνηση: από το τρένο, μέσω της αίθουσας κρατήσεων και κάτω στο πλοίο. Ο αρχιτέκτονας Τζέιμς Μίλερ συνεργάστηκε με τον Ντόναλντ Μάθεσον, αρχιμηχανικό του σιδηροδρόμου της Καληδονίας, για να σχεδιάσουν τον σταθμό, ο οποίος άνοιξε το 1903 σε μια τοποθεσία που εξυπηρετούνταν από το 1865.
Αντικατέστησε μια παλαιότερη, μικρότερη κατασκευή και έγινε η τελευταία από τις κεφαλές της ατμόπλοιας Clyde που ήταν ακόμη σε λειτουργία. Το κτίριο δεν έχει ευθείες γραμμές. Μια κυκλική αίθουσα κρατήσεων, με χαλύβδινες νευρώσεις που εκτείνονται ακτινωτά προς τα έξω για να υποστηρίξουν μια καμπύλη γυάλινη οροφή, στηρίζει το σχέδιο, και τα γυάλινα στέγαστρα καμπυλώνονται από αυτήν και προς τις δύο κατευθύνσεις σαν εκτεταμένοι βραχίονες πάνω από τις πλατφόρμες.
Ένας κεκλιμένος διάδρομος με γυάλινη οροφή συνεχίζει την καμπύλη μέχρι την προβλήτα των πορθμείων, όπου κάποτε τα ατμόπλοια μετέφεραν τους παραθεριστές στο νησί Μπιούτ. Ένας ριγωτός πύργος με ρολόι σηματοδοτεί την είσοδο του δρόμου. Ο σταθμός ανήκει στην κατηγορία Α της Σκωτίας, ηλεκτροδοτήθηκε το 1967 και υποβλήθηκε σε ριζική ανακαίνιση το 1994. Συχνά ονομάζεται ένας από τους πιο όμορφους σταθμούς στη Βρετανία για το πόσο πιστά οι λεπτομέρειες των Τεχνών και των Χειροτεχνιών του ακολουθούν την διαδρομή που πραγματικά περπατά ένας επιβάτης.
Αυτοί οι σταθμοί καλύπτουν μια περίοδο 150 ετών και όλοι τους απαντούν στο ίδιο ερώτημα: πώς πρέπει να μοιάζει η μπροστινή πόρτα μιας πόλης; Μερικοί αναστηλώθηκαν μετά από δεκαετίες παρακμής και άλλοι κατασκευάστηκαν για σιδηρόδρομους υψηλής ταχύτητας. Όλοι τους δείχνουν ότι οι δημόσιες υποδομές μπορούν να αντέξουν σοβαρό σχεδιασμό και να εξυπηρετήσουν πλήθος κόσμου καθημερινά.
Την επόμενη φορά, λοιπόν, που θα μετακινηθείτε, σταματήστε για λίγο και θαυμάστε τον σταθμό γύρω σας!
Keywords: σιδηροδρομικούς σταθμούς, αρχιτεκτονική, ταξίδι, Λονδίνο, Νέα Υόρκη
